Jan Andrzej Morsztyn

Ogród miłości

Nie zawsze strzały Kupido zawodzi,
     Czasem luk złoży i bez broni chodzi
I gospodarskiej pilnując pogody,
     Gracuje z trawy pafijskie ogrody.
W ogrodzie jego zioła są nadzieje,
     Chwast - obietnice, które wiatr rozwieje,
Męczeństwa, posty są suche gałęzi,
     Labirynt - pęta, w których swoje więzi,
Niewola - kwiatkiem, owocem jest szkoda,
     Fontaną - oczy i gorzkich łez woda,
Wzdychania - letnim i miłym wietrzykiem,
     Nieszczerość - łapką, figiel - ogrodnikiem,
Szalej, omylnik, to są pierwsze zioła,
     Które głóg zdrady otoczył dokoła;
Nadto ma z muru nieprzebyte płoty,
     Gdzie wapnem - troska, kamieniem - kłopoty.
Jam w tym ogrodzie przedniejszym kopaczem,
     Ja wsiawszy moje tęsknicę i płaczem
Skropiwszy, orzę skały twardej Tatry,
     Wisłę uprawiam i żnę płonę wiatry.

↑

Niestatek I

Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni
     Słonecznych drobne kąski wżenie do kieszeni,
Prędzej morze burzliwe groźbą uspokoi,
     Prędzej zamknie w garść świat ten, tak wielki, jak stoi,
Prędzej pięścią bez swojej obrazy ogniowi
     Dobije, prędzej w sieci obłoki połowi,
Prędzej płacząc nad Etną łzami ją zaleje,
     Prędzej niemy zaśpiewa, i ten, co szaleje,
Co mądrego przemówi: prędzej stała będzie
     Fortuna, i śmierć z śmiechem w jednym domu siędzie,
Prędzej prawdę poeta powie i sen płonny,
     Prędzej i aniołowi płacz nie będzie plonny,
Prędzej słońce na nocleg skryje się w jaskini,
     W więzieniu będzie pokój, ludzie na pustyni,
Prędzej nam zginie rozum i ustaną słowa,
     Niźli będzie stateczną która białogłowa.
↑

Niestatek II

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem,
     Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem,
Usta koralem, purpurą jagody -
     Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody.
Jak się zwadzimy - jagody są trądem,
     Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem,
Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną,
     Czoło maglownią, a oczy perzyną.

↑

Cuda miłości

Karmię frasunkiem miłość i myśleniem,
Myśl zaś pamięcią i pożądliwością,
Żądzę nadzieją karmię i gładkością,
Nadzieję bajką i próżnym błądzeniem.

Napawam serce pychą z omamieniem,
Pychę zmyślonym weselem z śmiałością,
Śmiałość szaleństwem pasę z wyniosłością,
Szaleństwo gniewem i złym zajątrzeniem.

Karmię frasunek płaczem i wzdychaniem,
Wzdychanie ogniem, ogień wiatrem prawie,
Wiatr zasię cieniem, a cień oszukaniem.

Kto kiedy słyszał o takowej sprawie,
Że i z tym o głód cudzy się staraniem
Sam przy tej wszytkiej głód ponoszę strawie.
↑

Na krzyżyk na piersiach jednej panny

 

O święta mego przyczyno zbawienia!
Któż cię wniósł na tę jasną Kalwaryją,
Gdzie dusze, które z łaski twojej żyją
W wolności, znowu sadzasz do więzienia?

Z którego jeśli już oswobodzenia
Nie masz i tylko męki grzech omyją,
Proszę, niech na tym krzyżu ja pasyją
I krucyfiksem będę do wytchnienia.

A tam nie umrę, bo patrząc ku tobie,
Już obumarła nadzieja mi wstaje
I serce rośnie rozgrzane piersiami.

Nie dziw, że zmarli podnoszą się w grobie,
Widząc, jak kiedyś, ten, co żywot daje,
Krzyż między dwiema wystawień łotrami.
↑

Nagrobek Perlisi

Perła tu leży, nie ta, co Szczęśliwe
     Wyspy więc noszą ani brzegi krzywe
Oryjentalskie, ani te skorupy,
     bogate w sobie kryją łupy.
Kosztowniejsza to perła, która siła
     Wraz w sobie skarbów bogatych nosiła:
Nos załamany, sierć bielsza niż wełna,
     Miększa niż tyrski jedwab, niż bawełna,
Oczy wypukłe, ogon zatoczony
     I w kilka kręgów pięknie ucerklony,
Wzrost niezwyczajny, mały i sudanny,
     Jak do rękawka potrzebują panny -
Owa co kiedy nadobnego było
     W malteńskich pieskach, jej samej służyło.
A przy tym dowcip i wdzięczne pieszczoty,
     Wierność i co jest we psiech tylko cnoty,
I ochędóstwo niezwyczajne miała,
     I tym się w łasce swej paniej trzymała.
Pies ją niebieski żywota pozbawił,
     Ale postrzegszy, co niechcący sprawił,
Zawył lamenty trąbą swą do góry
     I za żałobę przywdział czarne chmury.
Płakał jej pokój i łóżka płakały,
     Płakał i ciepły komin owdowiały:
Płacze i łzami kosztownymi ani
     Da się utulić nad nią moja pani.
Sam się śnieg śmieje, bo za tym pogrzebem
     Bielszego nadeń nie masz nic pod niebem.

↑