Rady za pięć dwunasta

Jak napisać wypracowanie maturalne?

  1. Pamiętaj o limicie minimum 250 słów. To jest wersja minimalistyczna, ale niespełnienie tego limitu jest powodem nieprzyznawania punktów za język, styl, kompozycję i zapis. Lepiej nie liczyć zbyt oszczędnie, tylko sporo dodać. Możesz bowiem stracić około 1/2 punktów! Nie warto ryzykować.

    realizacja tematu - 25 pkt max

    kompozycja - 5 - 3 - 1 - 0

    styl - 5 - 3 - 1 - 0

    język -12 - 9 -6 -3 -1- 0

    zapis - 3 - 2 - 1- 0

  2. Dokładnie przeczytaj temat i podkreśl sobie kluczowe wyrazy, upewniając się, że dobrze rozumiesz zakres tematu. Np.:

    Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira, określ, na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego

    • Pisząc to wypracowanie musisz charakteryzować (a nie streszczać!),
    • Masz wypowiadać się o tym, co decyduje o tragizmie postaci.
    • Masz zestawić Makbeta z innym bohaterem, tu: z dramatu antycznego, do wyboru.
  3. Zbuduj ogólny wstęp, który wprowadzi tekst (tu: Makbet) albo autora (Szekspir i Sofokles) czy epokę (renesans i antyk grecki jako epoki humanistyczne), albo też przedstaw bohatera i temat utworu (dążenie szkockiego rycerza do władzy). Nie zaczynaj wypracowania od: W podanym fragmencie widzimy... Taka praca nie ma wstępu; tracisz 2 punkty za kompozycję.
  4. Prowadź wywód logicznie, wiążąc rozważania z tematem (tragizm postaci), kończąc kolejne akapity wnioskami do tematu
  5. Pamiętaj o uogólnieniu wniosków w podsumowaniu. Odwołaj się do wymowy tekstu, oceń związek z ideami epoki, wskaż jakiś zamiar artystyczny, odczytaj intencję autora.
  6. Pamiętaj o zasadzie puzzla, której wymaga praca maturalna z polskiego: od małego fragmentu wychodząc, musisz dojść do całości utworu. Powinieneś umieć wskazać inne miejsca w utworze, które wiążą się z analizowanym problemem; powinieneś ująć wyraźnie ideę, rozumieć wymowę tekstu.
  7. Nie nadużywaj cytatów. Nie powinny zastępować twojego stylu ani twoich sądów. Mogą ilustrować wywód, jeśli są krótkie i trafne. Nie sądź, że egzaminator zaliczy stronę przepisanych cytatów jako twoją własną wypowiedź! O, nie! Raczej ujmie ci to od limitu słów!
  8. Wykorzystaj to, że masz prawo do sprawdzenia pisowni lub poprawności zastosowania słów. Na sali są przecież słowniki ortograficzne i poprawnej polszczyzny. Jeśli ci zostało trochę czasu - sprawdź trudne wyrazy, pododawaj przecinki na granicy zdań składowych, w ogóle przeczytaj wszystko, sprawdzając tok wywodu. Nie poprawiaj na chybcika, lecz starannie, czytając jeszcze raz cały akapit. Często się zdarza, że takie poprawki wprowadzają błędy nieuzgodnionej składni.
  9. Unikaj pisania głupot, że się tak wyrażę. Lepiej napisać mniej, a rzeczowo, niż lać wodę, z której nic nie wynika, poza powtórzeniami. Egzaminator prześwietli twoje manewry, na marginesie wypisze punkty z modelu odpowiedzi - w kółeczku (powt.) - i ujmie punkty za kompozycję (powtórzenia, niespójności wywodu). Będzie zły, że tyle się nasprawdzał, a ty kręciłeś jak lis na polowaniu.
  10. Jeśli w szkole nie dostawałeś szóstek - nie szalej i nie sil się na jakąś superoryginalność! Ktoś swobodnie posługujący się piórem poradzi sobie zawsze: napisze ciekawy felieton o tragizmie postaci, połączy politykę z filozofią dziejów, styl żartobliwy z poważnym tematem - i mu się uda. Jeśli natomiast ty zwykle dostawałeś czwórki albo trójki, a nawet po prostu piątki - wybierz zwykły tok argumentacyjny, odpowiedni do tematu (charakterystyka, rozprawka, analiza porównawcza). Na eksperymenty literackie wybierz bezpieczniejszą porę, niż egzamin.
  11. Nie wpadnij czasem na pomysł napisania opowiadania twórczego, listu poetyckiego albo w ogóle poematu!!! Model odpowiedzi - takich form nie przewiduje. Trudno w nich po prostu zawrzeć analizę literacką, a taki jest cel matury. Nie krzycz, że hańba, gwałt i zdrada, bo po prostu to jest matura, a nie konkurs literacki.
  12. Poza tymi zastrzeżeniami - proszę bardzo: wpadaj na ciekawe pomysły interpretacyjne, jak już przedstawisz te typowe, lekcyjne; zestawiaj konteksty, trop podobieństwa i związki intertekstualne. Jeśli wyjdziesz poza model odpowiedzi - przynajmniej nagrodzą cię punktem za szczególne walory pracy. Jeśli będą szczególne.
  13. Nie pisz uprzejmych próśb do sprawdzającego, modlitw ani zdań nonszalancko - aroganckich (np.: Takie jest moje zdanie i powinno ono być uszanowane, bo każdy może mówić, co chce). Jedne i drugie denerwują egzaminatora, który w nich też musi poprawić przecinki, ortografię i składnię, a wolałby iść do domu, bo niedziela. A poważnie: świadczą one o niedojrzałości piszącego, kompromitują go.
  14. Postaraj się, pisz wyraźnie i czysto. (Zabazgrana kartka się sprawdza fatalnie. Biedne oczy egzaminatorów!) To też dowód panowania nad sobą, materiałem i sytuacją, dowód odpowiedzialności i dojrzałości.

Jak mi się coś jeszcze przypomni, to dopiszę. Na razie tyle. Trzymam kciuki, orły, sokoły!