Symbolika Chochoła w Weselu

Symbol to znak oparty na motywie, obrazie lub postaci - posiadający związek dosłowny ze światem przedstawionym - oraz sens naddany, sugerowany, układający się czasem w wielopiętrowe struktury.

Aby zobrazować wielopoziomowość znaku, jakim jest symbol, przytoczę kilka wybranych interpretacji uznanych historyków i krytyków literackich.

Chochoł w Weselu

  1. sens dosłowny
    • postać fantastyczna w dramacie;
    • wiecheć słomy, okrywający różę w ogrodzie przed bronowicką chatą, w kórej odbywa się wesele, chroniący od zimna, zapewniający bezpieczne przezimowanie, spokojną wegetację.
  2. sens naddany
    • powijak duszy ludzkiej, pogrążający w śpiączkę (A. Potocki)
    • złośliwa potęga szatańska, dążąca do stłumienia woli, iskry życia, dążąca do stworzenia z chaty weselnej piekła, wydająca dusze poczciwe na łup rozpaczy (S. Kotowicz)
    • rzeczywistość - czyli szara pospolitość (S. Cywiński)
    • władca krainy upiorów, wywoływacz duchów (T. Sinko)
    • bezkształt, ohyda, śmierć (E. Kucharski)
    • postać podobna do elementarnego ducha w demonologii ludowej Słowian. To duch domostwa, zapraszany na otwarcie domu i wesela, opiekuńczy - ale i zazdrosny, a rozgniewany - bywa złośliwy, psotny (S. Pigoń)
    • ucieleśniona baśń, przywołana przez rozpoetyzowane towarzystwo, które poraziła prawdą, ogłosiła morał i wykonała wyrok (A. Łempicka)
    • czysta ironia, porte parole samego Wyspiańskiego, postać przenosząca jego szyderstwo wobec sprawy pozornego pojednania narodowego w Weselu

Ilość możliwości interpretacyjnych imponująca, prawda? Wybieramy tę, z którą najbardziej się zgadzamy i już. Ważne, żeby sens naddany wiązał się z obrazem dosłownym. Wtedy - taka interpretacja jest nie do podważenia.

Chochoł - jako okrywa słomiana - niesie dwa skojarzenia: sen zimowy - i przebudzenie wiosenne. W nterpretacji Wesela zwraca się więc uwagę na dychotomię, niejednoznaczność postaci Chochoła i sceny chocholego tańca:

  1. Sens pesymistyczny chocholego tańca:
    • Naród polski zapada w letarg, sen zimowy po zaprzepaszczeniu szansy na odzyskanie niepodległości, gdyż nie jest jeszcze gotowy do świadomego i samodzielnego bytu narodowego.
  2. Sens optymistyczny:
    • Kto ma zapach róż... ten odkwitnie na wiosnę - mówi Rachela.
    • Szlachetność i patriotyzm, tkwiące w sercach Polaków, pozwolą kiedyś z tego marazmu, snu, wegetacji się obudzić.